تاریخچه سردخانه

در این مقاله به بررسی تاریخچه سردخانه میپردازیم.ابتدا تاریخچه این صنعت در 

جهان و سپس د ایران را بررسی میکنیم

تاریخچه سردخانه :

نگهداری از مواد غذایی به حدی اهمیت دارد که موجودات زنده دیگر نیز این موضوع را درک کرده اند. آن ها در فصل فراوانی محصول مواد غذایی مورد نیاز خود را برای فصل سرما نگهداری میکنند. انسان نیز از ابتدای شروع حیات خود به این موضوع پی برد. پس میتوان تاریخچه سردخانه را با شروع حیات بشر گره زد. انسان ها اولیه راه های زیادی را برای نگهداری محصولات خود امنحان کردند. راه های مانند دفن کردن ،خشک کردن ، تخمیر ، خشک کردن و منجمد کردن. بسیاری از این روش ها هنوز نیز مورد استفاده قرار میگیرد. اما چیزی نگذشت تا متوجه شدند که بهترین روش برای نگهداری محصولات استفاده از سرماست. زیرا میزان تغییر شکل مواد بسیار کمتر و علاوه بر این که برای مدت زمان طولانی تری میتوانستند از مواد غذایی خود نگهداری کنند. کیفیت محصول نیز تا حد قابل توجهیی حفظ میشد.

تلاش برای بهبود کارایی سرما در نگهداری محصولات : 

برای استفاده ی موثر تر از سرما برای نگهداری محصولات اتلاش های بسیاری صورت گرفت. تا جایی که امروز یکی از فاکتور های میزان رشد یک کشور به میزان پیشرفت آن در این حوزه بستگی دارد. همان طور که در بالا ذکر شد چیزی نگذشت که بشر متوجه این موضوع شد که استفاده از سرما بهترین روش برای نگهداری از مواد فاسد شدنی میباشد. اما در گذشته استفاده از این علم به این گستردگی نبود. انسان ها در ابتدا مواد غذایی خود را به مکان های سرد انتقال میدادند، تا در آن جا که دمای پایین تری نسبت به بقیه مکان ها داشت. مواد غذایی خود را نگهداری کنند. گاهی نیز با حفر گودال هایی سعی میکردند به اعماق زمین که خورشید نفوذ کمتری به آن داشت برسند و محصولات را آن جا قرار میدادند.

 
تاریخچه سردخانه در جهان

پیشینه سردخانه در جهان :

برای بررسی تاریخچه سردخانه در جهان باید به سال ها پیش برگردیم. در سال 1748 داانشمندی اسکاتلندی به نام ویلیام کالن اولین یخی را که به دست بشر ساخته میشود را با استفاده از اتر ساخت. 52 سال بعد از اولین سیکل تبرید یا چرخه تبرید استفاده شد. پیشرفت علم در این صنعت به کندی پیش رفت تا جایی که اولین بار در سال 1800 بود که اولین بار از سیکل تبرید یا چرخه تبرید استفاده شد. در سال 1834 اولین دستگاه برای استفاده در کارخانه آبجو ساخته شد. 

16 سال بعد اولین سیکل تبرید که از آمونیاک در نقش مبرد استفاده میکرد به بهره برداری رسید. فرانسوی ها اولین کسانی بودند که از آمونیاک به عنوان مبرد در سیکل تبرید استفاده کردند. اما در سال 1872 بود که سیستم های مکانیکی که از آمونیاک استفاده میکردند به طور جدی مورد استفاده قرار گرفتند و این صنعت را دچار تحولی عظیم کردند. 

اولین یخچال خانگی در سال 1913 تولید شد اما این یخچال ها دستی بودند و پنج سال طول کشید تا شرکت کلویناتور اولین یخچال خودکار را به بازار عرضه کند. شرکت جنرال الکتریک در سال 1926 یخچال های خودکار مدار بسته را به بازار عرضه کرد. پس از این تلاش برای استفاده از مبرد ها پیشرفت چشمگیری داشت. در این سال ها بود که شرکت دوپراند فریون را به عنوان مبرد عرضه کرد و صفحه ی دیگری از تاریخچه تبرید را به روی جهان گشود. در سال 1980 نیازهای گسترده جامعه باعث شد تا استفاده از تبرید تراکمی به طور عمومی مورد استفاده قرار بگیرد.

رشد صنعت سردخانه سازی :

امروزه پس از سال ها فعالیت این صنعت با رشد چشمگیری همراه بوده است. در این سالها از آمونیاک و فریون به عنوان مبرد استفاده میشود. آمونیاک با توجه به سمی بودن به مرور جای خود را به فریون داد. ولی گاز فریون نیز به دلیل خطراتی که برای محیط زیست دارد باعث شده همچنان تلاش ها برای پیشرفت در این حوزه ادامه دار باشد. اکنون سیستم های جدید در حال روی آوردن به گاز CO2 هستند.

تاریخچه سردخانه در ایران :

با توجه به این که سرزمین ایران از کهن ترین سرزمین های جهان محسوب میشود ، استفاده از سرما در نگهداری مواد نیز سابقه ای طولانی در این کشور دارد. بسیاری از محققان معتقدند ایرانیان جزء اولین کسانی بودند که خاصیت سرما در نگهداری محصولات غذایی پی بردند. با توجه به این که بخش وسیعی از ایران هوایی گرم دارد. این نیاز بین مردم شکل گرفت که باید راهی برای نگهداری از مواد غذایی خود بیابند تا در زمانی طولانی تر و با کیفیتی بهتر بتوانند مواد غذایی خود را ذخیره کنند. این تلاش ها به حدی بود که امروزه بخشی از آثار باستانی ثبت شده در ایران به یخدان ها یا یخچال های قدیمی اختصاص دارد.

نحوه ساخت سردخانه در زمان قدیم :

محل سردخانه از مهمترین عوامل در ساخت آن محسوب میشد. معمارها سعی داشتند خنکترین محل را انتخاب کنند تا هر چه بیشتر از برودت طبیعی هوا استفاده کنند. در سرزمین های کوهستانی مواد غذایی را به کوه ها و یخچال های طبیعی انتقال میدادند. اما در سرزمین های گرمسیری مثل نواحی مرکزی ایران که اقلیمی بیابانی دارد. مجبور بودند تا برای این کار دست به ساخت مکانی بزنند. بنابراین ابتدا خنک ترین محل را که کمتر در معرض نور و گرمای خورشید باشد را پیدا میکردند و فرایند ساخت بنا را شروع میکردند. مصالح ساخت سردخانه در قدیم خشت و گل بود. فراوانی و همچنین خاصیت محافظت در برابر گرما دلیل استفاده از آن بود. زیرا خشت عایقی قوی در برابر انتقال حرارت محسوب میشود. بخش دیگر مصالح به سنگ و همچنین آجر اختصاص داشت که نقش بدنه بنا را ایفا میکرد. 

برای ساخت ابتدا دیواری بلند برای ایجاد سایه می ساختند تا از تابش نور خورشید جلوگیری کند. در مرحله بعد گودالی که عمقی تقریبا 50 سانتی متر حفر میکردند تا در زمستان آب را درونش یریزند تا منجمد شود، تا از یخ به دست آمده استفاده کنند. در مرحله بعد مخازنی برای نگهداری یخ میساختند که به دو حالت تونلی یا گنبدی شکل بود. در مرکز این مخازن گودالی با عمق زیاد حفر میکردند ، تا در آن از یخ نگهداری کنند. مصالح ساخت دیواره گودال از خشت و آجر بود. همچنین از خاک ذغال و دیگر مصالح به عنوان عایق استفاده میشد.

تاریخچه سردخانه در ایران

برخی از سردخانه های قدیمی ایران :

یخدان جو مویدی کرمان ،یخدان زریسف کرمان ، یخدان دو قلوی سیرجان ، یخچال خشتی ابرکوه ، یخدان لنگر کرمان و … نمونه ای از به اصطلاح سردخانه های قدیمی ایران است که امروزه جزء میراث فرهنگی کشور محسوب میشود. اما این پیشرفت پیوسته نبود و در قرن های بعدی کشور پیشرفت قابل توجهی در این حوزه نداشت. با توجه به انقلاب صنعتی علم تبرید نیز شاهد تحولی عظیم شد. در سال 1290 سازمان شیلات صاحب اولین سردخانه کشور شد. این سردخانه در شمال کشور و توسط روس ها ساخته شد.

اهمیت سردخانه در جهان کنونی :

اما امروز این صنعت در کشور با پیشرفت چشمگیری همراه بوده است. در حال حاضر شرکت ها بسیاری در حال کار و تحقیق در این حوزه میباشند. با توجه به اهمیت فوق العاده ی این صنعت در پیشرفت یک اقتصاد یک کشور و وابستگی های بسیار زیاد صنایع مختلف به آن ، انتظار میرود توجه بیشتری به آن شود. زیرا پیشرفت در این حوزه باعث کم شدن دورریز محصولات ، تنظیم بازار ،تامین نیازهای موجود و همچنین صرفه جویی در منابع ارزی در کشور میشود. در نتیجه به پیشرفت بیشتر کشور کمک شایانی میکند.

 
 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

14 − نه =